KÖYÜM:AĞAVER

 

                                                                                                          Ziya Zakir ACAR

            Ağaver Köyü, Aras Nehri’nin sağ sahilinde kurulmuş şirin bir köydür. Iğdır Merkeze bağlıdır. Iğdır’a uzaklığı 12 km’dir. Iğdır Merkezden Akyumak (Kızılzakir) Köyü, Özdemir (Panik) Köyü, Kazancı Köyü ve Sarıçoban Köyü üzerinden gidilir. Sarıçoban Köyü ile bitişiktir. Arada bir köprü bulunmaktadır.

            Ağaver Köyü, aynı ismi taşırken “Çavuşbahçe” olarak değiştirilmiştir. Uzun yıllar bu isim ile zikredilmiş. Köylülerin eski ismi istemeleri neticesinde 1992 Yılında tekrar “Ağaver” ismini geri almış.

            Ağaver Köyü tarlaları, doğusunda Kadıkışlak Köyü, güneydoğusunda Yüzbaşılar (Alut) Köyü, güneyinde Kazancı ve Sarıçoban Köyleri tarlaları, batısında Hakmehmet Köyü tarlaları ile sınırdır. Geniş bir arazi yapısına sahiptir. Yaklaşık beş bin dönümlük arazi alanı bulunmaktadır.

            Aras Nehri, Ağaver Köyünün kuzeyinden geçer. Aras/Araz, Ağaver Köyü ile özleşmiştir. Yörede Aras Nehrine “Araz” olarak hitap edilir. Aras Nehrinin yatağı eskiden köyün içine kadar uzanırdı. Özellikle bahar zamanı Aras müthiş coşardı. Azgın suların önünü kesmek için sadece bentler vardı. Bu bentler yeterli olmazdı. Aras’ın suları köyün hemen üstünde (doğusunda) bulunan mezarlığın yanına kadar gelirdi. Bazı yıllarda eski mezarlığı söküp götürürdü.  Kemikler toplanıp yeni mezarlığa gömülürdü. Seksenli yılarda Aras kıyısına setler yapıldı. Bu setler çok dayanıklı olduğu gibi üzeri de sınır yolu oldu. Karakale istikametinden gelen bu set yolu Aralık İlçesi Gödekli Köyüne kadar gitmektedir.

            Aras Nehri’ni yatağı Ağaver Köyünde oldukça geniştir. Özellikle Ağaver Köyü’nün batısında Aras Nehrinin yatağı çok geniştir. Aras Nehri kıyıları yasak bölge kapsamımda idi. Ağaver Köyünün hemen üstünde “Çavuşbahçe” ismi ile anılan bir piyade karakolu mevcuttur.

            Yetmişli yıllarda Aras’ın yayılarak geçtiği alan köylüler için belirli bir süre için serbest bırakıldı. Aras’ın bu yatağı genellikle ılığın ve söğüt ağaçları ile otluk alanlardı. Köyün büyük baş hayvanlarının otlatılması için büyük bir nimetti. Adalar diye anılan bu alan, yıllarca kimse gidip gelmediği için yabani hayvanların barınağı durumundaydı. Her çeşit yabani hayvan mevcuttu. Özellikle kurt, çakal,  domuz, tilki, tavşan gibi türler çok yaygındı.

            Aras Nehri, adalar denilen bu yerlerden geçerken kollara ayrılarak geçerdi. Hayvanları buralardan geçirip otlak kısımlara giderken çocuklar, zaman zaman boğulma tehlikesi geçirirdi. Ağaver Köyü çocukları Aras çocukları olduğundan yüzme bilmeyen yoktu. Ancak Aras’ın suları çok azgın akardı. Çocuklar, elbiselerini çıkarır ellerinde havalara kaldırıp camışlarının (camız/manda) sırtına binerdi. Otlak kısımlara gelindiğinde tekrar elbiselerini giyerlerdi. Camışlar suda çok güzel yüzerler.

            Adalara ilk gelindiğinde yabani hayvanlar oldukça fazlaydı. Bahar ayında olduğundan dolayı yavrulama dönemiydi. Kumtepe denilen mevkide kurtların yuvaları vardı. Bir keresinde kurt yavrularından yedisini arkadaşlarla evcilleştirmek için evlerimize getirmiştik. Kurt yavrularını birkaç ay besledik. Büyüdükçe azgınlaştılar, tavukları boğmaya başladılar. Evcilleştirmek için getirilen kurt yavrularını herkes bırakmak zorunda kalmıştı.

Aras Nehri kıyısına yapılan setlerden sonra alttan kaynayıp çıkan sulardan göller oluştu. Bu sular çok berrak ve aynı zamanda serindir. Bu sular çeşitli kuşların barınağı durumundadır. Aras/Araz nehri set boyunca turizm amaçlı kullanılabilir. Avlamak için ada dediğimiz yerler vardır.

            Daha sonraları adalar denilen bu araziler köylüler tarafından tarla olarak kullanılmaya başlandı. Aras Nehri’nin yatağında çok zengin kumlu toprak mevcuttur. Bu nedenle Ağaver köyünde çok güzel bostan yetişir. Karpuzları 25-30 kg kadar olur.

Araz’ı buz bağladı

Dibi yarpız[1] bağladı

Bir eve gonağ[2] oldum

Atımı gız bağladı

Aras çaldı başıma

Aşka yalgız bağladı.

 

Aras! Aras! Han Aras

Bingölden kalkan Aras!

Al başımdan sevdamı

Hazar’da çalkan Aras!

 

Aras/Araz Nehri Ağaver Köyünün sınırından akmaktadır. Hazar'a dökülmek üzere sallana sallana yol alıyor. Bazen haşmetli ve azgın akar, bazen sade ve durgun akar.

Ağaver Köylüleri için Aras/Araz çok önemlidir. Araz’ın O Tay’ına hep özlemle bakılır. Çünkü Ağaverlilerin yarısı O Tay’dadır.

Coşkun coşkun akma Aras,

Pişman olup bakma Aras,

Ayrı saldın eli, elden,

Yandırıp beni, yakma Aras.

 

Elini elimden üzme Aras,

Ayrılığa dözme Aras,

Akan gözyaşımı inci gibi

Sen boynuma düzme Aras.

 

Ağaver Köyü sakinleri Oğuz Boyunun Azerbaycan Türkleridir. Köyde yaşayanların çoğunluğu Araz’ın O Tay’ında bulunan eski Türk yurdu olan “Canfida” Köyü ve “İğdeli” Köyünden gelmedirler.

Canfida Köyü 1920 Yılına kadar Türklerin meskeni olan köylerden biri idi. Sürmeli Eyaleti’ne bağlı idi.

Ağaver Köyü Mezarlığında kültürel ve tarihi figürlü, oymalı taşlar ile koçbaşlı mezar taşları mevcuttur. Tarihi bu mezar taşları 2005 Yılında Kültür ve Turizm Müdür Vekili Ziya Zakir ACAR tarafından Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu Tarafından tescillenerek koruma altına alınmıştır.

Görenler biliyor, görmeyen bilsin,

İnsanların en güzeli var bizim köyde.

Bülbüller hep öter, gülleri solmaz,

Düşmez gül üstüne har bizim köyde.

 

Yeşildir tarlalar, meyveli bağlar,

İnsanı mest eder, uçurum, yarlar,

Şamama[3], sineyvaz[4], besleyir tağlar,

Yetişir her çeşit bar bizim köyde.

 

Bak bizim köyün büyük çölleri,

Çağırır seyrine komşu köyleri,

Kurumaz çayları, akan suları,

Elmanın en hası var bizim köyde.[5]

 

            Ağaver Köyü gençleri voleybolda çok başarılıdırlar. Diğer sporların da yapıldığı Ağaver’de özellikle voleybolda küçük bir köy olmasına rağmen üç takım çıkaracak gençlere sahiptir. Iğdır ve genelinde Ağaver’in voleybol takımını yenen rakip bulunmamaktadır. Seksenli yıllarda Ağaver köyünde Ziya Zakir ACAR’ın organize ettiği turnuvalar düzenlenirdi. Bu turnuvaya askeri takımlar, Iğdır’ın köyleri katılırdı. Harman yeri hınca hınç dolardı. Özellikle Kasımcan-Oba, Kadıkışlak ve Ağaver köyleri takımları arasında maçlar çok çekişmeli geçerdi.

Ağaver Köyünde oturan sakinlerin isimleri:

Aile Reisinin Adı

Geldiği Yer

Çocukları (Oğulları)

Nazarali Baklan

Tuzluca-Sürmeli/Pirli

Adil-Famil

Abbas Gülcan

Canfida (Revan)

Ehet-Samet-Hakverdi

İsmail Kutlay

Tuzluca-Kenzek (Sutaşı)

Ekrem-Haydar-Ağayar

Veli Kutlay

Tuzluca-Kenzek (Sutaşı)

Musa-İsa-Müştaba

Kalender Kutlay

Tuzluca-Kenzek (Sutaşı)

Asker-Ağali

Latif Tüncer

Yerli

Sadık-Nusret

Kenan Balnak

Yerli

 

Ağa Balnak

Yerli

Nurhat-Nihat-Çetin

Şaban Yalçın

Canfida (Revan)

Timur-Hasan-Zafer

Yaver Yalçın

Canfida (Revan)

 

Ebulfez Açıksöz

Yerli

Hüseyin-İsmail

Ali Çakmak (Kürt Ali)

Canfida (Revan)

Zeki-Zekeriya

Esat Aydın

Canfida (Revan)

Nurettin-Hayrettin-Turan

Aliriza-Şahriza (Şaho)

Aliköse

 

Mir Hasan Özcan

Canfida (Revan)

 

Ahmet Aydın (Haşim)

Yerli

İzzet-Haşim-İsmet-Vahit

Hacı İsmail Aydın

Yerli

Cankat-Tolgahan

Nuri Çakmak

Canfida (Revan)

Muharrem

Kemal Tuncer

Yerli

Hüseyin

Hacı Tuncer

Yerli

Hidayet-Kamil-Enver-Oğuz

Hacı Cihangir Tuncer

Yerli

Yakup-Hacı-Cengiz-Hüseyin

Hacı Ahmet Tuncer

Yerli

İsmet-Hayati-Ali

Yakup Tuncer

Yerli

 

Haydar Tuncer (Melekli)

Melekli/Iğdır

İbrahim-İsrafil-Allahverdi-Kadir

Dadaş Tuncer

Yerli

Feyyaz-Hasan

Hacı Aziz Yılmaz

Eşnekli

Yaşar-Orhan-İlhan-Ayhan

Abdül Ali Yılmaz

Eşnekli

Gündüz-Bünyamin

Yaser Karabulut

Eşnekli

 

Mir Abas Özcan

Canfida/Revan

Asker-Süphan-Rahman

Mir Esat Özcan

Canfida/Revan

 

Kurban ÖZCAN

Trabu/Tuzluca

Ahmet-Servet

Mahbulu

 

 

Gaffar URAL

 

Cevzet-Kamil

Kurban Yalçın

Canfida/Revan

İmran-Mustafa-Cengiz-Mehmet

Hasan Küçük

Canfida/Revan

Oruç

Emir BALABAN

Canfida/Revan

Kamber

Hacı Musa Acar

Canfida/Revan

Ziya Zakir-Fetullah-Cemal-İsmail-Ali Ekber

Abbas URAL

 

Temel

Celal Dülger

Yerli

Haydar-Oruç

Ali Dülger

Yerli

 

Bilal Dülger

Yerli

Efsel-Nuri

Mir Mahmut Özcan

Canfida/Revan

Settar-Hasan- Aydın-Famil-Aziz

Mir Yakup Özcan

Canfida/Revan

Ali-Ekber-İsmail

Möhbalı Taştan

Yerli

Hakkı-Şükür

Ahmet Demir

Canfida/Revan

Yahya-Necef-Bayram-Kadir

Tahir Tüncer

Yerli

 

Ahmet DEMİR

Canfida/Revan

Hüseyin-Hasan-Abbas

 

 

(Not: Aile isimlerinde eksiklikler olabilir. Eksiklikleri bizimle paylaşırsanız memnun oluruz. Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir. )

Revan (Erivan) Canfida köyü çok büyük bir yermiş. Beş camisi varmış. Ermeni zulmüne uğrayan Canfidalılar; Ağaver Köyüne, Iğdır Merkeze (Kulem-Hüseyin Çağlar, Gürcan ve Gülcanlar (Meşe Ahmet, Gül Ahmet) Hakveyis Köyüne yerleşen Mir Celil Ağa (seyitler oldukça kalabalık bir nüfusa sahipmiş.

Canfida Köyünde Ermenilerin yaptığı katliamlar sırasında Fetullah ACAR vurulduktan sonra aynı köye yaşayan Fettali isimli köylünün kuyusuna diğer cesetlerle birlikte atılır. Kuyunun sahibi Fettali de öldürülüp kuyuya atılır. Ayaklarından yaralı olan Fetullah ACAR, kendine gelerek kuyudan çıkıp Aras Nehrini geçerek kurtulur. Ağaver Köyüne gelip yerleşen Fetullah ACAR, Iğdır Aras Türk Cumhuriyeti kuruluşunda Ağaverli İbrahim Bey Destesini kurarak çalışmalarda bulunmuştur.

Ağaver Köyünün yer ve semt adları:

Bozdar-Arazdar-Miriyeri-Karakolönü-Kotankıran-Hasar-Araz kırağı-Hanım yeri-Böyükyer-Savakaltı-Çaylaklar-Kumlar-Karatepe-Eyribağ-Cılohan-Yolgırağı-Arazbaşı-Alıyeri

Ağaver Köyü İle ilgili Rivayet:

Köyün ağası ile çobanı öğlen üzeri yemek yemek için hazırlık yapmışlar. Söğüt dalına asılan yoğurt torbasını indirip su ekleyip avdık[6] yapıp içine de ekmek doğramışlar. Yemeği yemek için sadece bir kaşık varmış. Çünkü evin hanımı dessurhana[7] bir kaşık bırakmış. Ağa düşünmüş ve çobanına:

-Gel Iğdır’daki köylerin ismini sayalım. Kim çok köy ismi sayarsa kaşık onda kalsın. Ağanın amacı çobanın cahil olduğunu düşünüp daha çok yemek yiyeceğini hesap etmesidir.

Ağa önceliği çobana vermiş ve hemen kaşığı eline almış yemeğe başlamış.

Çoban köylerin isimlerini saymağa başlamış.

Panik, Pulur, Mastara,

Göyceli, Gılastara,

Sarıçoban, Ağaver,

Ağa kaşığını mene ver. Diyerek Ağa kaşığı ağzına götürdüğünde Çoban kaşığı ağanın ağzında kapmış ve başlamış yemeğe.

 



[1] Yarpız: Kokulu ve yenen bir bitki türü

[2] Gonağ: Misafir

[3] Şamama: Kokulu, renkli, küçük süs kavunu

[4] Sineyvaz: Bir çeşit uzun ömürlü kavun çeşidi.

[5] Ziya Zakir ACAR

[6] Avdık: Ayran

[7] Dessurhan. Sofra

Üye Girişi